Skip to content

Analiza językowa komentarza sportowego

(Nie wiem czemu wcześniej nigdy tego tu nie zamieściłem. Dla hardcorowców, którzy mają masę wolnego czasu wklejam swoją pierwszą publikację na UWr, bazującą na mgrce i będącą skromnym wstępem do wiecznie piszącego się doktoratu. Enjoy.)

W niniejszym artykule, bazując na badaniach Charlesa Fergusona (1983) oraz Jeffery’a Reasera (2003), skupiamy się przede wszystkim na przedstawieniu zmian w języku komentarza meczów koszykarskich, jakie zaszły w ciągu ostatnich kilkunastu lat w Stanach Zjednoczonych. Praca ta stanowi również podejście do zakreślenia obszaru dyskursu sportowego, który nie został jeszcze zbadany oraz jednolicie zdefiniowany. Głównym założeniem tego artykułu jest szczegółowe omówienie podobieństw i różnic w komentarzu koszykarskim z lat 1979, 1992 oraz 2006. W celu poszerzenia korpusu badawczego, na materiał badawczy składały się mecze zarówno z profesjonalnej ligi NBA, jak i uniwersyteckiej ligi NCAA. W przypadku tych pierwszych, analizie poddana została jedna 12 minutowa kwarta spotkania. Jeśli zaś chodzi o mecze ligi uniwersyteckiej, skupiamy się jedynie na 10 minutach pierwszej połowy.

  1. Podłoże teoretyczne

Aby można było w pełni scharakteryzować język komentarza sportowego, trzeba najpierw zanalizować różne wariacje rejestrów mowy. Należy zatem dokonać odpowiedniego podziału na język używany podczas wykładu na uniwersytecie, podczas mszy czy w czasie relacji meczu piłkarskiego. Kolejnym krokiem jest dokonanie odpowiedniego podziału w zależności od rodzaju rejestru: sprawozdawca będzie używał innego języka podczas relacji na żywo aniżeli w czasie wieczornego podawania informacji w wiadomościach. Mimo, że w obu przypadkach może zostać użyte to samo słownictwo, to jednak znacznie będzie się różnił ton głosu, intonacja, czy rytm. Bazując tylko na intonacji, jesteśmy w stanie rozróżnić komentarz piłkarski od koszykarskiego, formuły 1 czy skoków narciarskich, co pozwala nam twierdzić, iż tak naprawdę to, co jest mówione w trakcie relacji sportowej, pełni jedynie sekundarną rolę. Prymarnym celem jest odnalezienie różnic syntaktycznych pomiędzy różnymi rejestrami  i dyskursami.

Według Charlesa Fergusona (1983: 154), relacja sportowa jest tak samo trudnym do zdefiniowania rodzajem dyskursu jak sonety, listy, czy setki innych form dyskursywnych używanych przez ludzi. Ma to swoje odzwierciedlenie w formie komentarza sportowego; każde spotkanie koszykówki rozpoczyna się w sposób wcześniej ustalony, a ciąg dalszy relacji przebiega według ściśle ustalonych ram: na początku mamy prezentację zespołów, po niej krótki zarys oraz nakreślenie aktualnej sytuacji obu zespołów itd. Tego typu relacja zazwyczaj kończy się krótkim podsumowaniem spotkania, wywiadami z zawodnikami, trenerami czy innymi postaciami, które odgrywały główną rolę w sportowym spektaklu. Bardzo rzadko zdarzają się relacje, które w jakiś większy sposób odbiegałyby od przedstawionego schematu, dlatego gdy włączamy mecz, możemy się szykować na z góry ustaloną formę komentarza.

Również niezwykle istotnym faktem jest to, iż komentarz sportowy jest zawsze monologiem (lub w niektórych, co raz częstszych przypadkach, dialogiem), skierowanym do nieznanej widowni, która niczym nie przymuszona decyduje się na słuchanie danej relacji. Co więcej, ze względu na brak bezpośredniego kontaktu, widz nie może przekazywać żadnych informacji zwrotnych komentatorowi, przez co musi on sam dokonywać ewentualnej korekty swoich pomyłek. Komentator, który zdany jest tylko na siebie podczas sprawozdania z meczu, musi wykazywać się niesamowitą zdolnością i kreatywnością językową, szczególnie w radiu, gdzie w przeciwieństwie do komentarza telewizyjnego, nie może pozwolić sobie ani na chwilę przerwy. Bardzo często zatem tego typu komentarze w dużej mierze opierają się na opisach sytuacji, krajobrazów, zawodników itd., aby w jak największym stopniu wypełnić ubiegający czas. Łączy się z tym fakt, iż komentator zmuszony jest do założenia, że odbiorcy będą w stanie bez problemów zrozumieć używany przez niego żargon charakterystyczny dla danej dziedziny sportu, przez co nie musi on poświęcać dodatkowego czasu na odpowiednią selekcję wyrazów i może się skupić na słownictwie z danego dyskursu.

  1. Metody badawcze

Badacze i językoznawcy ze smutkiem konstatują, iż nie da się jednoznacznie zdefiniować dyskursu sportowego, czy też określić jego autonomiczności względem dyskursu medialnego. Aby jednak móc chociaż w pewnym stopniu scharakteryzować język używany podczas komentarza sportowego, należy zwrócić uwagę na najczęściej pojawiające się elementy, które będą charakterystyczne dla tego rodzaju dyskursu.

Jedną z najważniejszych cech pojawiających się w trakcie komentarza meczu koszykarskiego, są bardzo często pojawiające się informacje odnośnie zawodników (w jakich klubach grają, gdzie się wychowali, jaką szkołę ukończyli itd.) oraz drużyn. Spotykamy się też z krótkimi podsumowaniami ostatnich minut spotkania, dostarczaniu słuchaczom informacji odnośnie pozostałych wyników kolejki, najlepszych strzelcach itp. Według Charlesa Fergusona (1983: 158), tego rodzaje informacje składają się z sześciu różnych syntaktycznych zjawisk. W celu zwiększenia skuteczności naszej analizy, zdecydowaliśmy się zastosować metodę analizy dyskursu stosowaną przez Piotra Chruszczewskiego (2003). Dlatego też, w kolejnej części naszego artykułu skupimy się również na takich elementach jak: uproszczenia, inwersje, następstwa akcji, modyfikatory, odnośniki do bliskiej / dalekiej historii,  emocje komentatora, ocena, opis akcji i opis strategii.

2.1 Uproszczenia

Jedną z cech charakterystycznych każdego komentowanego meczu, jest częste stosowanie uproszczeń i skrótów wypowiedzi, które mają miejsce zazwyczaj na początku zdania, zastępując rzeczownik inicjujący sentencję:

[1] [He] Passed the ball inside
[1a] [It’s an ] airball!
[1b] [He’s a] mature player.

Uproszczenia typu [1] oraz [2] noszą nazwę copula absence lub copula deletion[1]. Według Charlesa Fergusona, ich występowanie jest ograniczone głównie przez to, iż występują zazwyczaj na początku zdania i zastępują głównie pojedyncze słowa (często nazwy własne). Stąd też częściej spotykanymi przykładami usuwania łącznika są na przykład:

[1c] Magic [is] looking confident.
[1d] The Lakers [are] controlling the game.
[1e] Iverson [is] still on the bench.

O ile przykłady od [1] do [1b], ze względu na występowanie podmiotu domyślnego,  są zdecydowanie częściej spotykane w języku polskim niż angielskim, o tyle przykłady [1c] do [1e] wydają się być charakterystyczne wyłącznie dla składni języka angielskiego. Usuwanie łączników [is] lub [are] pozbywa wypowiedzi gramatycznej poprawności, ale niewątpliwie dodaje jej większej dynamiki i pozwala komentatorowi nadążyć za szybkim tempem akcji na parkiecie.

2.2 Inwersje

Struktura, w której orzeczenie występuje przed podmiotem jest również bardzo charakterystyczne w jązyku komentarza sportowego. Można je przedstawić na następujących przykładach:

[2] Jordan is running down the court
[2a] Running down the court is Jordan
[2b] Wójcik odcina się na zasłonie
[2c] Na zasłonie odcina się Wójcik

Użycie powyższych inwersji pomaga komentatorowi w dwóch kwestiach. Po pierwsze, daje mu czas aby zidentyfikować zawodnika: komentator widzi akcje, ale potrzebuje dodatkowej chwili aby móc stwierdzić, który zawodnik był jej autorem. Dzięki inwersjom ma on dodatkowe kilka chwil, aby zidentyfikować gracza po numerze, fryzurze, itp. Po drugie, inwersja jest sposobem na skupieniu się na przedstawienia akcji, a nie na zawodniku, który był przed momentem przy piłce.

2.3. Następstwa akcji

Elementem, który również bardzo często pojawia się w ciągu meczu koszykarskiego, jest zwracanie uwagi na to, że jedna czynność przyczyniła się do powstania innej. Jak pisał Charles Ferguson (1983: 161), częstymi zwrotami które będą się w tym miejscu pojawiały są: w wyniku czego [resulting in],  co prowadzi do [leading to], doprowadza do [which made (makes) it a]. W języku angielskim dodatkowo komentatorzy używają form ‘for + rzeczownik’ lub ‘to + czasownik’.

[3] Rodman throws the ball for the out.
[3a] Stockton goes inside for an easy layup.
[3b] Wallace hits the three to make it a one-point game.
[3c] Reggie makes another three to set a new NBA record.
[3d] Terrible pass by a rookie leading to another turnover and easy points for McDyess.
[3e] And another easy bucket resulting in a great screen from Shaq.
[3f] Unbelievable buzzer-beater by McGrady which made it a one point game with just seventeen seconds remaining.

Podobnie jak to miało miejsce w przypadku inwersji, następstwa akcji również pozwalają komentatorowi zaoszczędzić  czas w trakcie transmisji oraz sprawiają, że relacja ze spotkania jest bardziej zrozumiała dla słuchacza. Z drugiej strony należy mieć świadomość, iż używanie tego typu zabiegów wymaga od komentatora znajomości żargonu charakterystycznego dla danej dyscypliny sportu.

2.4 Modyfikatory

Jeśli wziąć pod uwagę częstotliwość używania modyfikatorów, uważa się, że znajdują się one na samym szczycie listy. Ogólnie mówiąc, identyfikatory są to wszystkie dodatkowe informacje jakie komentator podaje o jakimś zawodniku, czy to opisuje jego wygląd, zwraca się do niego po przezwisku, mówi na jakiej pozycji gra na boisku, wspomina o jego poprzednich występach itd. Dlatego też stosowanie modyfikatorów wzbogaca komentarz i dodatkowo działa na wyobraźnię słuchaczy, a dodatkowo powoduje, że nie trzeba cały czas używać nazwiska danego zawodnika. Kolejną wielką zaletą modyfikatorów jest podawanie informacji o zawodników bez zwalniania tempa komentarza. Na koniec należy dodać, iż stosowanie modyfikatorów ogranicza się przede wszystkim do mowy i bardzo rzadko pojawiają się w formie pisanej.

[4] You’ll notice a different thing with Kareem this year – no goggles. He’s going to go without them this year.
[4a] Here’s Bryant, purple number 8 on yellow shirt, making a nice jumper from beyond the arc.
[4b] Oh, Big Ben with authority!
[4c] A tremendous block by the Reignman.
[4d] Gadzuric, the 12-million-dollar man, comes off the bench for the Bucks.
[4e] Michael Jordan, leading scorer in the league for the last two seasons, with a solid defensive effort.

Jeffrey Reaser (2003: 315) słusznie zauważył, iż używanie modyfikatorów w relacjach telewizyjnych jest rzadziej spotykane, niż w trakcie komentarza radiowego. Spowodowane jest to tym, że komentator w telewizji nie musi poświęcać uwagi na opis wyglądu zawodnika, ponieważ może to być z łatwością dostrzeżone przez widza, z kolei komentator radiowy powinien podawać jak najwięcej informacji tego typu.

2.5 Odnośniki do bliskiej historii

Ten rodzaj analizy pozwala widzowi uzyskać dodatkowe informacje odnośnie wydarzeń, które miały miejsce w niedalekiej przeszłości. Pojawiają się one najczęściej w trakcie przedstawiania zawodników [5], czasów [5a] i przerw [5b]. Bardzo rzadko pojawiają się sytuacje, w których komentator wplata je w komentarz meczu, kiedy należy się skupić na dokładniejszym opisie tego, co dzieje się aktualnie na parkiecie.

[5] The teams have met twice during the regular season so far.
[5a] They gave up two first round choices, spend 50.000 dollars and traded Randy Smith to Cleveland for a top round draft choice.
[5b] The Chicago Bulls did not lose a single away game in 7 games in a row.

2.6 Odnośniki do odległej historii

Odnośniki do odległej historii z definicji opisują czasy poprzedniej generacji graczy, bądź tej historii, którą pamiętają tylko najbardziej doświadczeni gracze, którzy są aktualnie na krawędzi zakończenia kariery.

[6] In college basketball Magic Johnson, of course, wore the number 33 and as you watch the big fellow come out for the center jump you’ll notice that 33 is already given out on the Lakers Kareem Abdul Jabbar.

2.7 Emocje komentatora

Element ten pozwala widzowi na stwierdzenie obiektywności i subiektywności komentatora, ponieważ język komentarza sportowego, szczególnie w transmisjach lokalnych, jest przesiąknięty subiektywnymi zwrotami, komentarzami i opiniami. Teoretycznie więc, ten punkt nie powinien znaleźć się w tej pracy ponieważ wszystkie mecze które zostały poddane analizie były komentowane w ogólnokrajowej telewizji, nie mniej jednak czasem udaje się je usłyszeć również podczas tego typu transmisji.

[7] Unfortunately Jack, Rodman missed another free throw.
[7a] If only Kerr hit that shot, we would have had an overtime.

2.8 Ocena

Na wstępie warto zaznaczyć, iż granica między oceną a emocjami jest bardzo płynna. Niekiedy naprawdę ciężko zdecydować, czy komentarz ‘głupie podanie’ miał nacechowanie pozytywne czy też był subiektywnym komentarzem sprawozdawcy. Nie mniej jednak w celu zwiększenia dokładności naszej analizy, zdecydowaliśmy się na rozdzielenie tych dwóch zjawisk. Co więcej, ocenianie czyjegoś podania niekoniecznie musi oznaczać, że komentator wspiera którąś z drużyn.

[8] That’s a tough assignment for Hardaway, Iverson is way to quick for him.
[8a] That’s a beautiful dime and the best way to get shot over Kareem. Nice job.

2.9 Opis akcji

Opis akcji jest esencją języka komentarza sportowego; jest on sercem każdej relacji i dlatego też zajmuje najwięcej czasu. Pomimo faktu, że w komentarzu telewizyjnym opis akcji zajmuje mniej czasu niż w trakcie komentarza radiowego, można zakładać, że i tak będzie on dominującym elementem w czasie naszej analizy. Bardzo ważne badanie w tym zakresie zostało przeprowadzone przez Jeffrey’a Reasera (2003: 308), który zanalizował transmisję tego samego meczu w radiu i telewizji. W badaniu tym odkrył, że opis akcji zajmuje 67,2% czasu w radiu oraz 48,5% w telewizji. Szczegółowe wyniki badań przedstawione zostały w poniższej tabeli.

Element komentarza Radio (%) Telewizja (%)
Opis akcji 67,2 48,5
Opis zawodników 19,6 16,5
Podsumowania 1,1 6,9
Ocena 6,1 14,5
Opis tła zawodów 4,8 10,2
Strategia 0,2 2,6
Hipotetyczne sytuacje 1,1 0,7

Tabela 1. Komunikacyjne funkcje transmisji

Z powyższej tabeli można wywnioskować przede wszystkim różnicę między trzema elementami: opisem akcji, zawodników i tła zawodów. Jest to spowodowane przede wszystkim tym, iż w czasie transmisji radiowej jest zdecydowanie mniej czasu na przedstawianie strategii oraz na ocenę zagrań zawodników – komentator musi poświęcać większość czasu na podawanie aktualnego wyniku, statystyk itd.

2.10 Strategia

Strategia jest elementem, który stosunkowo rzadko pojawia się w czasie transmisji, nie można sobie jednak pozwolić na jego odpuszczenie i pominięcie. Ponieważ podaje on głównie sekundarne informacje, nie jest konieczne używanie go z dużą częstotliwością, dlatego też o strategii usłyszymy przede wszystkim w trakcie przerw, czasów, albo zaraz po tym, jak zawodnik pojawi się ponownie na parkiecie. Strategia często łączona jest w dwuczęściowy element, szczególnie z oceną i opisem akcji.

[9] He took another timeout and he’ll definitely change into zone. His players are too slow to defend man-to-man.
[9a] Now we can see Kareem comes back to the center so they’ll use the iso and let him post the defender.
[9b] Very good decision by coach Skiles making Hinrich defend Marbury.
[9c] We see the Bulls adjusting to the zone defense as the ball moves quickly on the perimeter. Now Kerr with a dime inside to Luc and the zone is broken.

3.0 Analiza

Ze względu na swoją dynamikę oraz na niezwykle szybki rozwój w ciągu ostatnich kilkunastu lat, koszykówka stanowi doskonałe podłoże do badań lingwistycznych. Sposób komentowania meczy przeszedł tak szerokie zmiany od lat 70, że porównując go z dzisiejszym komentarzem można odnieść wrażenie, że koszykówka była niegdyś archaicznym sportem. Co więcej, duży wpływ na komentowanie spotkania ma również podłoże kulturowe, co również wpływa na to, w jaki sposób mecze są komentowane w Stanach Zjednoczonych, a jak na przykład w Polsce. Fascynujące jest obserwowanie zmian w komentarzu sportowym również w naszym kraju, gdzie powoli można odnieść wrażenie, że komentatorzy co raz więcej „żyją” meczem, nie mniej jednak dalej nie traktują tego sportu jako części historii swojego kraju.

Głównym założeniem niniejszego artykułu jest pokazanie różnic i podobieństw w komentarzu meczowym z lat 1979, 1992 oraz 2006. Aby zwiększyć nieco korpus badawczy, zdecydowaliśmy się zanalizować trzy różne mecze z dwóch amerykańskich lig (NCAA – liga akademicka, NBA – liga profesjonalna). We wszystkich przypadkach, oprócz meczu NCAA, jako materiał badawczy zostało wykorzystane 12 minut jednej kwarty. W przypadku meczu NCAA, badaliśmy 10 minut pierwszej połowy spotkania. Każda gra była analizowana wykorzystując metody badawcze z poprzedniego rozdziału. W meczu pierwszym zidentyfikowano 132 zdania, które zostały poddane analizie, w drugim spotkaniu takich zdań było 103, w trzecim natomiast 152. Istotnym jest zwrócenie uwagi na fakt, że w danym zdaniu mogą znajdować się dwie różne metody, np. opis akcji / ocena, czy też strategia / ocena. Stąd w analizie może widnieć większa liczba zdań niż podano powyżej.

3.1 Mecz 1

Pierwszy mecz, który został poddany analizie odbył się w 1979 roku pomiędzy drużynami San Diego Clippers a Los Angeles Lakers. Mecz ten był istotny z dwóch powodów, po pierwsze było to spotkanie w którym rywalizowało przeciwko sobie dwóch wyśmienitych debiutantów: Larry Bird oraz Earvin „Magic” Johnson. Po drugie, był to mecz z sezonu, w którym po raz pierwszy wprowadzono linię rzutów za trzy punkty.

W trakcie tego spotkania, dominującym schematem były opisy akcji (92 zdania) oraz ocena (68 zdania), co jest dosyć zastanawiające mając na uwadze fakt, iż opis akcji jest dziś typową metodą używaną przede wszystkim w radiu, w telewizji natomiast wiodące role powinny być odgrywane przez ocenę oraz modyfikatory (36). Również interesujący jest fakt, iż zarówno odwołania do niedawnej przeszłości (17), strategia (14) jak i następstwa akcji (13) znajdowały się praktycznie na jednym poziomie.  Z drugiej strony zaobserwować można dużą dysproporcję pomiędzy odwołaniami do niedawnej historii (17) a odwołaniami do odległej historii (5), które ewidentnie zostały zignorowane przez komentatora. Komentarz w tym spotkaniu również pozbawiony był praktycznie wyrażeń emotywnych,  ponieważ jedynie 9 wypowiedzi było aksjologicznie nacechowanych.

Gdybyśmy mieli zanalizować ten mecz pod względem komunikacyjnych funkcji transmisji, wyniki wyglądałyby następująco:

Element komentarza Procent użycia
Opis akcji 45,9%
Opis zawodników 19,6%
Podsumowania 9%
Ocena 9%
Opis tła zawodów 13,5%
Strategia 2,25%
Hipotetyczne sytuacje 0,75%

Tabela 2. Komunikacyjne funkcje transmisji w meczu 1

Jak można wywnioskować z powyższych informacji, większość czasu (ponad 45%) zostało poświęcone opisowi tego, co aktualnie działo się na parkiecie. Jak już wspominaliśmy powyżej, w dzisiejszym komentarzu nie jest to zbyt często spotykana praktyka, ponieważ zdecydowanie więcej uwagi poświęca się opisowi zawodników (tutaj jedynie 19,6%), ocenie (9%) oraz opisie tła zawodników (13,5%). W analizowanym spotkaniu również 9% czasu komentarza zostało poświęcone podsumowaniu akcji, zaledwie 2,25% na opis strategii oraz niespełna 1% na informacje o hipotetycznych sytuacjach.

3.2. Mecz 2

Drugie analizowane, pomiędzy dwoma odwiecznymi rywalami uniwersyteckimi Duke i Północną Karoliną, odbyło się w sezonie 1992/93. Nawet dziś to spotkanie jest uważane za jedno z najbardziej emocjonujących w historii męskiej koszykówki uniwersyteckiej. Ponieważ jest to liga uczelniana, można od razu założyć, ze komentarz będzie również mniej sformalizowany, więcej będzie uwagi poświęconej emocjom komentatora oraz informacjom o koszykarzach.

Co jest uderzające już na samym początku analizy to fakt, że pojawiła się prawie taka sama ilość zwrotu poświęconych opisowi akcji (59) oraz ocenie zawodników i drużyny (58). Świadczy to o tym, iż komentatorzy nie tyle przekazywani dosłownie co się dzieje na parkiecie, ale podawali dodatkowe informacje bazując na tym, co widzieli. Również istotna jest tutaj duża ilość zdań poświęconych modyfikatorom oraz emocjom (kolejno 25 i 23 zdania), co tylko udowadnia, iż mecz był niezwykle emocjonujący, a komentatorzy nie krępowali się w mówieniu o swoich ulubieńcach na parkiecie. Bardzo niski był natomiast poziom wypowiedzi związanych z opisem strategii (7 zdań) oraz aktualnego wyniku (również 7 zdań). W sumie jedynie 10 zdań zostało poświęconych odniesieniom do wydarzeń historycznych (z czego 6 do niedawnej przeszłości, a 4 do odległej historii).

Jeśli chodzi o ilość komunikacyjnych funkcji transmisji, poniższa tabela zawiera wszystkie istotne wyniki:

Element komentarza Procent użycia
Opis akcji 27,8%
Opis zawodników 25,1%
Podsumowania 10,6%
Ocena 24%
Opis tła zawodów 8,7%
Strategia 3,8%
Hipotetyczne sytuacje 0%

Tabela 3. Komunikacyjne funkcje transmisji w meczu 2

Interesujący jest fakt, w jaki sposób trzy elementy zostały użyte. Przez większość czasu mogliśmy się spotkać przede wszystkim z opisem akcji (niespełna 28%), opisem zawodników (25%) oraz z oceną zawodników i drużyn (24%). Składa się to w sumie na blisko 77% całego komentarza i pozostawia tylko 10,6% na podsumowania (które pojawiały się głównie w trakcie przerw), 8,7% na opis tła zawodników oraz 3,8% na strategię. Warto również zwrócić uwagę na fakt, iż mimo zaciętego spotkania, ani razu nie zostały poruszone hipotetyczne sytuacje mówiące o tym, co się stanie po zakończeniu spotkania.

3.3 Mecz 3

Ostatni analizowany mecz został rozegrany 28.03.2006 roku w Wisconsin, pomiędzy drużynami Phoenix Suns oraz gospodarzami, Milwaukee Bucks. Mecz ten był istotny dla drużyny z Milwaukee, ponieważ ustanowili oni nowy rekord klubu pod względem celnych rzutów trzypunktowych w jednej kwarcie (13). Dlatego też, w analizie tego spotkania główny nacisk został położony na trzecią kwartę spotkania, w której to wspomniany rekord został ustanowiony.

Mówiąc o wynikach analizy, na samym początku warto wspomnieć o bardzo niskiej ilości modyfikatorów (5 zdań) oraz o braku odniesień do odległej historii. Dominującą cechą komentarza była ocena (75 zdań), natomiast opis meczu uplasował się na drugim miejscu (65 zdań). Ze względu na to, iż w trakcie analizowanych 12 minut gry został ustanowiony nowy rekord klubowy, nie dziwi wysoka ilość wyrażeń emotywnych (30). Takie elementy jak strategia (12), odniesienia do niedawnej przeszłości oraz podawanie aktualnego wyniku (oba po 8 zdań), były jedynie okazyjne wspominane przez komentatora. Przyjmy się następnie komunikacyjnym funkcjom transmisji tego meczu:

Element komentarza Procent użycia
Opis akcji 30,9%
Opis zawodników 30,2%
Podsumowania 4%
Ocena 27,7%
Opis tła zawodów 5,9%
Strategia 1,3%
Hipotetyczne sytuacje 0%

Tabela 4. Komunikacyjne funkcje transmisji w meczu 3

Od razu rzuca się w oczy fakt, iż praktycznie tyle samo czasu zostało poświęconego na opis akcji oraz zawodników (kolejno 30,9% oraz 30,2%), a także na ocena graczy i drużyn (27,7%). Przez co, w sumie niespełna 10% czasu zostało poświęconych na opis tła zawodników (niespełna 6%), podsumowania (4%) oraz na strategię (1,3%).

4. Wnioski

Celem niniejszego artykułu było przedstawienie podobieństw i różnic w komentarzu koszykarskim na przełomie trzech ostatnich dekad. Co więcej, zanalizowane spotkania zostały następnie porównane do analizy przeprowadzonej przez Jeffery’a Reasera w 2003 roku.

Podczas badania, 633 wypowiedzi zostały spisane oraz zbadane, co zostało dokładnie przedstawione w poniższej tabeli.

Element Mecz 1 Mecz 2 Mecz 3 Suma Średnia
Opis akcji 92 59 65 216 72
Opis zawodników 17 6 8 31 10,3
Podsumowania 5 4 0 9 3
Ocena 36 25 5 66 22
Opis tła zawodów 68 58 75 201 67
Strategia 14 7 12 33 11
Hipotetyczne sytuacje 9 23 30 62 20,7
Wynik meczu 13 7 8 28 9,3
Suma: 241 189 203 633 211

Tabela 5. Podsumowanie metody użytych w trzech meczach

W powyższych informacji można wyciągnąć najważniejszy wniosek, iż schemat komentarza meczowego opiera się głównie na opisie akcji (216 zdań), następnie na ocenie (201) oraz na modyfikatorach (66). Warto również zwrócić uwagę na różnice, między komentarzem z roku 1970 a tego z 2006. W dzisiejszych czasach widzimy tendencję do zaniechania opisu akcji na rzecz zwiększenia ilości określeń poświęcanych emocjom i ocenie. Da się to bez problemów wychwycić podczas spotkania, ponieważ dzisiejszy komentarz nie sprawia wrażenia suchego i nudnego sprawozdania z tego, co właśnie dzieje się na parkiecie, ale jest nieodłącznym składnikiem transmisji. Podczas komentarzy z bieżącego okresu, komentatorowie zdecydowanie częściej prowadzą ze sobą luźne dialogi w czasie spotkania, często żartują, używają ironii, sarkazmu i humoru. Brak opisu akcji wpływa również na zmniejszenie ilości używania modyfikatorów przez komentatorów; kiedy opisywana jest akcja, sprawozdawca musi częściej wymyślać zastępcze określenia na zawodnika, aby nie powtarzać jego imienia. Dlatego komentator był niejako zmuszony do używania numerów, pozycji zawodnika, jego wyglądu, przezwisk itd.

Kolejnym istotnym podobieństwem jest brak używania opisów strategii w czasie spotkania. Komentatorzy starają się nie opisywać dokładnych strategii drużyn, jedynie skupiają się na podawaniu konkretnych informacji o tym, że jedna z drużyn zaczęła stosować obronę strefową, a druga przeszła na krycie indywidualne. To samo tyczy się podawania wyniku meczu – nie ma potrzeby dodatkowego informowania widza o nim, ponieważ stale widnieje on w którymś z rogów ekranu i zmienia się na bieżąco.

Również stosunkowo rzadko używane były odnośniki do odległej historii oraz do niedawnej przeszłości. Oba z nich były używane głównie w czasie przerw, bądź też w trakcie jakiś szczególnych osiągnięć drużyny bądź zawodnika.

Następnym krokiem analizy jest porównanie trzech spotkań do ogólnego schematu transmisji telewizyjnych przedstawionego przez Jeffrey’a Reasera w 2003 roku. Największe dysproporcje znajdują się przy elemencie opisu akcji. Podczas analizowanych spotkań średnio 34,9% czasu zostało poświęcone na tą wartość, w czasie gdy w analizie Reasera element ten stanowił 50%. Poziom był podobny jedynie w meczu pierwszym, natomiast największe różnice miały miejsce w meczach drugim i trzecim (spadek odpowiednio o 21% i 18%). Kolejne różnice są widoczne w opisie zawodników; średnio elementy te były wyższe o 9% niż przy analizie Reasera. Dokładniejsze informacje znajdują się w poniższej tabeli:

Element Mecz 1 Mecz 2 Mecz 3 Analiza Reasera Średnia
Opis akcji 45,9% 27,8% 30,9% 48,5% 34,9%
Opis zawodników 19,6% 25,1% 30,2% 16,5% 25%
Podsumowania 9% 10,6% 4% 6,9% 7,9%
Ocena 9% 24% 27,7% 14,5% 20,2%
Opis tła zawodów 13,5% 8,7% 5,90% 10,2% 9,4%
Strategia 2,25% 3,8% 1,3% 2,6% 2,45%
Hipotetyczne sytuacje 0,75% 0% 0% 0,7% 0,25%
Suma: 100% 100% 100% 100% 100%

Tabela 6. Podsumowanie metod użytych w 3 meczach (w %).

Warto pokusić się o krótki opis ewolucji komentarza koszykarskiego. Można zaobserwować, iż z roku na rok spada użytkowanie opisu akcji (spadek z 45% w 1970 do niespełna 30% w 2006) oraz opisu tła zawodników (z 13,5% do 5,9%). Z kolei z drugiej strony widzimy wzrost opisu zawodników (z 19,6% do 30%) jak i oceny (z 9% do 27,7%), co dowodzi iż komentarz meczowy jest co raz bardziej emocjonujący i co raz rzadziej spełnia wyłącznie informacyjne funkcje. Komentatorzy nie chcą już poświęcać czasu na dublowanie informacji, które widz może bez problemów zobaczyć na ekranie telewizora, dlatego chcą podawać dodatkowe informacje, które bardziej zaciekawią odbiorcę i spowodują, że z zaciekawieniem powróci on na kolejną transmisję.

Bibliografia

Chruszczewski, Piotr (2003) American Presidential Discourse. An Analysis. Berlin: Logos Verlag.

Ferguson, Charles (1983) “Sports Announcer Talk: Syntactic Aspects of Register Variation.”

[In:] Language in Society. 12: 153-172.

Knot, Dawid (2007) Sport Announcers Talk. A Linguistic Analysis of Basketball Broadcast. Unpublished MA Thesis.

Reaser, Jeffrey (2003) “A Quantitive Approach to (sub)registers: the Case of Sports Announcer Talk.” [In:] Discourse Studies. 5(3): 303-321.


[1] Brak łącznika lub usunięcie łącznika – tłum. D.K.

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s

%d blogerów lubi to: